True
Amusement.TV - TV kijken via internet, de beste Amusement tv-programma's bij elkaar! Nederland.FM   Nederland.TV   Contact   Privacy & Cookies  

De verwondering - Alle afleveringen
De verwondering
De verwondering: Shervin Nekuee

Shervin Nekuee groeit op in een liberaal gezin in Teheran. Rond zijn elfde levensjaar ziet hij hoe het fijnzinnige land van zijn kindertijd volledig verandert: door de Iraanse Revolutie wordt een conservatieve levensstijl de norm. Ondanks de vele gevaarlijke situaties die om hem heen ontstaan, heeft Shervin een gelukkige jeugd. Rond zijn negentiende wordt de situatie echter onhoudbaar. Shervin weigert dienstplicht en vlucht naar Nederland, om uiteindelijk in Utrecht neer te strijken. Hier stort hij zich met grote ijver op een universitaire studie Sociologie.



De verwondering
De verwondering: Linda de Roos

Linda de Roos werkt als verpleegkundige op de Intensive Care (IC) van diverse ziekenhuizen. Doordat ze elke dag geconfronteerd wordt met de flinterdunne scheidslijn tussen leven en dood, is ze zich extra bewust van wat voor haar essentieel is: leven in het nu. Ze hoopt haar doodzieke patiënten een glimp van dit besef mee te kunnen geven, op welke kleine of alledaagse manier dan ook. Als kind had Linda een ernstig stotterprobleem. Omdat contact met de buitenwereld hierdoor bijna onmogelijk was, voelde ze zich jarenlang opgesloten in zichzelf.



De verwondering
De verwondering: Almatine Leene

Waar een wil is, is een weg. Dit spreekwoord is Almatine Leene op het lijf geschreven. Omdat ze in haar eigen kerk geen predikant kon worden en weinig mogelijkheden zag om zich als theoloog te kunnen ontwikkelen, vertrok ze voor een stage naar Zuid-Afrika. In de bijna zeventien jaar dat ze er woonde, werd ze predikant, promoveerde ze, vond ze haar grote liefde en werd ze moeder. Tijden veranderen en vorig jaar kwam ze terug naar Nederland om de eerste vrouwelijke predikant in de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt te worden.



De verwondering
De verwondering: Wout Herfkens

Wout Herfkens noemt zichzelf weleens gekscherend een 'houtje-touwtjekunstenaar': het liefst maakt deze beeldend kunstenaar van bestaand materiaal iets nieuws. Zijn project 'Jésus à l'Hôpital' is daarvan een sprekend voorbeeld. In een tijd dat mensen crucifixen van hun muur halen omdat de lijdende Christus hen niets meer zegt, legt Wout Herfkens hem in een bedje en verzorgt hij zijn wonden. Zo krijgt een oud beeld nieuwe betekenis: de focus op het lijden ván Christus wordt verlegd naar mededogen mét de lijdende Christus. Het beeld doet een direct appèl op de toeschouwer.



De verwondering
De verwondering: Roos Schlikker

Wie Roos Schlikker ontmoet, ziet een stralende, vrolijke en goedgebekte vrouw die zich niet schaamt voor haar Amsterdamse tongval. Ze schrijft onder andere columns voor Het Parool en ook in de wereld van de televisie komt ze geregeld voorbij, de ene keer als deelnemer aan een programma zoals Wie is de Mol?, de andere keer als presentatrice van De 5 Uur Show. Maar er is ook een ander verhaal te vertellen over deze kleindochter van een dominee uit Friesland. Met een column en een petitie gaf ze de aanzet tot een wetswijziging, waardoor ouders van doodgeboren kinderen nu het recht hebben om hun kind te laten registreren.



De verwondering
De verwondering: Hans Korteweg

Valentijnsdag is de dag van rode hartjes en anonieme liefdeskaartjes. Maar wat is dat eigenlijk, liefde? De Verwondering met Hans Korteweg.



De verwondering
De verwondering: Ellen Deckwitz

Ellen Deckwitz is gelauwerd dichter, theatermaker en columnist. In haar gedichten is de dood nooit ver weg. Voor Deckwitz is het bestaan een gegeven: 'Ik loop hier ongevraagd rond en kom hier niet levend vandaan.' Elk jaar wordt ze belaagd door een depressie. Ze ziet het als haar bestemming om in leven te blijven, zo min mogelijk last te hebben van zichzelf en er te zijn voor anderen. Iedere keer opnieuw merkt ze dat het leven toch dragelijk blijkt te zijn. Humor en zelfrelativering helpen daarbij. In haar poëzie komt Ellen Deckwitz tot leven.



De verwondering
De verwondering: Bart Chabot

Voor de jonge Bart Chabot werd het leven thuis een doodlopende steeg, waaruit niet viel te ontsnappen. En toch. Langzaam maar zeker leerde hij zijn vrijheid te bevechten en niet in wrok om te zien. Mede dankzij zijn 'redders' Herman Brood, Jules Deelder en Anton Corbijn. Hij bracht verstrooiing en plezier, maar ook prachtige boeken en gedichten. Wanneer vertrok zijn wanhoop definitief? Uit welke bron put hij om zijn grenzeloze empathie zo gul uit te delen? Met Annemiek praat Bart Chabot over de troostende sterrenhemel van zijn jeugd, de zegen van een Zweedse priester en hoe wij het beste kunnen terugkijken op dit merkwaardige jaar 2020.



De verwondering
De verwondering: Pauline Weseman

Pauline Weseman verloor haar man Boudewijn zeven jaar geleden aan kanker. De troostwoorden die ze kende uit haar evangelische jeugd, bleken geen pleisters op haar wonden. Ze belandde in een geloofscrisis. Inmiddels heeft ze nieuwe ankers gevonden: meditatie, stilte en menselijke verbondenheid. Daarnaast is ze nog steeds op zoek naar de plaats die het christendom kan innemen in haar leven. Door de ervaring van het overlijden en het alleenstaand moederschap heeft ze ontdekt dat ware spiritualiteit voor haar bestaat uit gezamenlijke gebrokenheid. Ze pleit daarom voor kwetsbaarheid en de aanvaarding dat niet alles leuk is in het leven.



De verwondering
De verwondering: Henk Stenvers

Geneeskunde wordt geneeskunst als je op je handen kunt gaan zitten. Niets doen en aanwezig zijn. Of is dat levenskunst? De verwondering met Henk Stenvers.



De verwondering
De verwondering: Arjan Broers

Toen Arjan Broers in een burn-out belandde, begon een verwarrende periode waarin de grote vragen des levens hem om de oren vlogen. Toen hij enkele jaren later vijftig werd, besloot hij wijsheid centraal te stellen. Hij voelde zich als kind al aangesproken door het mysterieuze weten dat hij dacht te herkennen bij priesters en paters. Door theologie te studeren hoopte hij een glimp te kunnen opvangen van deze goddelijke wijsheid. Helaas bleek de studie toch vooral in te zetten op rationele kennis. Ondanks deze teleurstelling bleef Broers zich bezighouden met God, zowel in zijn werk als journalist als in zijn persoonlijke leven.



De verwondering
De verwondering: Herman Koetsveld

Herman Koetsveld is nu bijna een jaar predikant in de Westerkerk in Amsterdam. Maar het was helemaal niet vanzelfsprekend dat hij ooit op de kansel zou staan. Koetsveld groeide op in een orthodox gereformeerd domineesgezin, ging theologie studeren, maar realiseerde zich daarna dat zijn religieuze zoektocht nog maar net begonnen was. De geloofszekerheden die hij van huis uit had meegekregen dwarrelden als een kaartenhuis in elkaar. Zijn kennismaking met het werk van de Duitse theoloog Eugen Drewermann en de aanslagen op 11 september 2001 bleken achteraf kantelpunten in zijn geloofsleven.



De verwondering
De verwondering: Jan Kortie

We zijn graag vertrouwd met de dingen en met onze relaties. Maar juist als we die vertrouwdheid los durven laten, ontstaat er verwondering.



De verwondering
De verwondering: Anne Dijk

Anne Dijk groeit op als domineesdochter. De hang naar spiritualiteit zit er bij haar al vroeg in: tijdens haar middelbareschooltijd is zij een van de weinigen die meedoet aan een kloosterretraite. Ze gaat religie en levensbeschouwing studeren in Amsterdam, helemaal niet met het idee dat ze op zoek is. Op het moment dat ze zich realiseert dat ze gelooft in een schepper en ervan overtuigd is dat Mohammed een profeet van God is, komt het besef dat ze daarmee moslim is geworden. Dat betekent niet dat ze direct een hoofddoek gaat dragen. Dat is een verlangen dat langzaamaan steeds sterker wordt.



De verwondering
De verwondering: Cuong Lu

Cuong Lu was twaalf jaar oud toen hij met zijn familie uit Vietnam naar Nederland vluchtte. De oorlog zat nog in zijn lijf. De enige taal die hij verstond was die van het gevecht. Totdat een klasgenoot tegen hem zei: 'Wij hoeven niet te vechten, Cuong, want wij zijn vrienden.' Die woorden zetten hem op het pad van vrede, dat hem uiteindelijk leidde naar de befaamde monnik en vredesactivist Thich Nhat Hanh. Jarenlang verbleef Cuong in het klooster. Toen trad hij uit en zocht zijn eigen weg. Hij doceert boeddhistische filosofie en psychologie en werkte jaren als geestelijk verzorger in gevangenissen.



De verwondering
De verwondering: Francis van Broekhuizen

Sopraan Francis van Broekhuizen was als kind vanaf haar zevende drie dagen in de week misdienette in het klooster van de Zusters Penitenten van de Eenheid, franciscanessen. Daar beleefde ze de Goede Week en Pasen altijd heel intens. Maar overgave heeft ze pas echt ervaren toen ze als student op het conservatorium in haar tweede jaar mee naar Lourdes ging om zieken te begeleiden. Van Broekhuizen heeft een heel kinderlijk geloof, zegt ze zelf. Daarin zijn schoonheid en muziek belangrijk. God is voor haar een aanwezigheid die zich opeens kan openbaren in muziek of in een gesprek of in intimiteit met iemand of in een blik.



De verwondering
De verwondering: Anne van der Meiden

Afgelopen week is Anne van der Meiden 'uit de tijd gekomen', zoals ze dat in Twente zeggen. Hij noemde zichzelf een dagprijzer, deze theoloog en emeritus-hoogleraar communicatiewetenschappen. In deze herhaling uit 2015 blikte hij met zijn levenswijsheid en Twents relativeringsvermogen terug op het vergleden jaar.



De verwondering
De verwondering: Egbert Rietveld

Te gast is dominee Egbert Rietveld. Zijn vrouw kreeg op relatief jonge leeftijd alzheimer, een veelvoorkomende ziekte in haar familie. Zij koos voor euthanasie voordat zij wilsonbekwaam zou zijn. 'Als ik mijn leven los kan laten voordat het in de mist verdwijnt, schenk ik ook mijn man en kinderen een andere manier van leven terug.'



De verwondering
De verwondering: Anne Christine Girardot

Anne Christine Girardot is gefascineerd door de dood. Onlangs vertelde haar moeder dat ze al vragen over de dood begon te stellen toen ze nog maar vijf jaar oud was. Wat is dood, kun je sterven leren? En wat doe je met een begrip als vergeving als je in je jeugd door een vriend van de familie bent misbruikt? Het zijn vragen die Anne Christine Girardot niet loslaten.



De verwondering
De verwondering: Arjan Broers

Toen Arjan Broers in een burn-out belandde, begon een verwarrende periode waarin de grote vragen des levens hem om de oren vlogen. Toen hij enkele jaren later vijftig werd, besloot hij wijsheid centraal te stellen. Hij voelde zich als kind al aangesproken door het mysterieuze weten dat hij dacht te herkennen bij priesters en paters. Door theologie te studeren hoopte hij een glimp op te kunnen vangen van deze goddelijke wijsheid. Helaas bleek de studie toch vooral in te zetten op rationele kennis. Ondanks deze teleurstelling bleef Broers zich bezighouden met God, in zowel zijn werk als journalist als in zijn persoonlijke leven.



De verwondering
De Verwondering: Pauline Weseman

Pauline Weseman verloor haar man Boudewijn zeven jaar geleden aan kanker. De troostwoorden die ze kende uit haar evangelische jeugd, bleken geen pleisters op haar wonden. Ze belandde in een geloofscrisis. Inmiddels heeft ze nieuwe ankers gevonden: meditatie, stilte en menselijke verbondenheid. Daarnaast is ze nog steeds op zoek naar de plaats die het christendom in haar leven kan innemen. Door de ervaring van het overlijden en het alleenstaand moederschap heeft ze ontdekt dat ware spiritualiteit voor haar uit gezamenlijke gebrokenheid bestaat. Ze pleit daarom voor kwetsbaarheid en de aanvaarding dat niet alles leuk is in het leven.



De verwondering
De Verwondering: Thomas Oliemans

Thomas Oliemans zingt als gelauwerd baritonzanger in de grootste operahuizen ter wereld. Al op zijn vijftiende begon hij met de vooropleiding van het conservatorium. Zijn mentor Bert van den Brink verzekerde de jonge Oliemans toen al: muziek zal niet alleen je carrière worden, maar het zal ook je leermeester zijn. Deze lijdenstijd zingt Thomas Oliemans voor ons het lied 'Der Wanderer' van Franz Schubert. Het lied gaat volgens Oliemans over het bewandelen van je eigen pad, en de isolatie en eenzaamheid die hiermee gepaard kan gaan. Hierin ziet hij duidelijke parallellen met zowel de kruisweg als met zijn eigen leven.



De verwondering
De Verwondering: Henk Stenvers

Geneeskunde wordt geneeskunst als je op je handen kunt gaan zitten. Niets doen en aanwezig zijn. Of is dat levenskunst? De Verwondering met Henk Stenvers.



De verwondering
De Verwondering: Marjan Slob

Filosofe Marjan Slob groeide op in de Alblasserwaard en ademde daar de lucht van bescheidenheid en zelfonderzoek. Ze studeerde psychologie en filosofie en werd vooral geraakt door de filosoof Blaise Pascal (1623-1662). Zijn zuivere gevoel voor deze gebroken wereld en voor de mens als gevallen engel zette hem op het pad van de eenzaamheid. Hij stelde zich voor dat de kosmos, de hemel leeg is en snakte naar verbinding met God. Dit verlangen deelt Marjan: het grote verlangen dat het goed komt met ons, naar hoop. Zijn we nog in staat dingen te verduren? Of zijn we overgave verleerd?



De verwondering
De Verwondering: Ellen Deckwitz

Ellen Deckwitz is gelauwerd dichter, theatermaker en columnist. In haar gedichten is de dood nooit ver weg. Voor Deckwitz is het bestaan een gegeven: 'Ik loop hier ongevraagd rond en kom hier niet levend vandaan.' Elk jaar wordt ze belaagd door een depressie. Ze ziet het als haar bestemming om in leven te blijven, zo min mogelijk last te hebben van zichzelf, en er te zijn voor anderen. Iedere keer opnieuw merkt ze dat het leven toch draaglijk blijkt te zijn. Humor en zelfrelativering helpen daarbij. In haar poëzie komt Ellen Deckwitz tot leven.



De verwondering
De Verwondering: Jan Kortie

We zijn graag vertrouwd met de dingen en met onze relaties. Maar juist als we die vertrouwdheid los durven laten, ontstaat er verwondering.



De verwondering
De Verwondering: Anne Dijk

Anne Dijk groeit op als domineesdochter. De hang naar spiritualiteit zit er bij haar al vroeg in. Ze gaat religie en levensbeschouwing studeren in Amsterdam, helemaal niet met het idee dat ze op zoek is. Op het moment dat ze zich realiseert dat ze gelooft in een Schepper en ervan overtuigd is dat Mohammed een profeet is van God, komt het besef dat ze daarmee moslim is geworden. Ze ziet dat veel mensen moslims en de islam alleen via de media kennen en vindt het belangrijk om steeds opnieuw verbinding te zoeken met mensen die geen moslim zijn. Geloven is werken, ervaart Anne Dijk, het is heel veel dóen om zo dichter bij het goddelijke te komen.



De verwondering
De Verwondering: Cuong Lu

Cuong Lu was twaalf jaar toen hij met zijn familie uit Vietnam naar Nederland vluchtte. De enige taal die hij verstond was die van het gevecht, totdat een klasgenoot tegen hem zei: 'Wij hoeven niet te vechten, Cuong, want wij zijn vrienden'. Die woorden zetten hem op het pad van vrede, dat hem uiteindelijk leidde naar de monnik en vredesactivist Thich Nhat Hanh. Jarenlang verbleef Cuong in het klooster. Toen trad hij uit en zocht zijn eigen weg. Hij doceert boeddhistische filosofie en psychologie en werkte jaren als geestelijk verzorger in gevangenissen. Daar ontmoette hij zijn zielsverwanten: in de gedetineerden herkende hij Boeddha.



De verwondering
De Verwondering: Bart Chabot

Voor de jonge Bart Chabot werd het leven thuis een doodlopende steeg, waaruit niet viel te ontsnappen. Na de mededeling van zijn vader: 'Kon ik het maar uitvlakken, die geboorte van je' en de opmerking van zijn moeder dat hij geschapen was voor de nacht, besefte hij: meeveren moest je en vanbinnen verstenen. Langzaam maar zeker leerde hij zijn vrijheid te bevechten en niet in wrok om te zien. Hij bracht verstrooiing en plezier, maar ook prachtige boeken en gedichten. Met Annemiek Schrijver praat hij over de troostende sterrenhemel van zijn jeugd, de zegen van een Zweedse priester en hoe wij het beste kunnen terugkijken op 2020.



De verwondering
De Verwondering: Anouk Dorfmann

Anouk Dorfmann voelde als kind al een sterke verbondenheid met het jodendom. De muziek, het eten en de culturen spraken tot haar verbeelding. Als dochter van een joodse vader en een niet-joodse moeder had ze echter altijd het gevoel er niet helemaal bij te horen. Toen ze er op achtjarige leeftijd achter kwam dat ze officieel niet joods was, begon een lange zoektocht naar haar identiteit. Ze bleek zich geroepen te voelen tot een vroom joods leven en is sinds enkele jaren orthodox joods, na een lang en moeizaam bekeringsproces. Als theatermaakster en zangeres reflecteert Dorfmann nu op haar zoektocht en de tegenslagen op haar pad.



De verwondering
De Verwondering: Monique van Strien - Van Milaan

Monique van Strien is ok-assistent, pedagoog en voorganger bij het Apostolisch Genootschap. Tijdens haar opleiding leerde ze op de intensive care een les die haar leven veranderde. Sindsdien doet ze haar uiterste best om te zorgen dat anderen zich door haar gezien voelen. Met Artsen zonder vakantie gaat ze al jaren naar Oost-Congo. Ook daar telt voor haar het zien van de mensen het zwaarst. Ze ziet hoe in ellende alles verdwijnt: 'Er is daar geen licht, als (para)medicus bén je het licht.' Ze heeft er veel geleerd, hoeveel mensen kunnen verdragen, maar ook hoe de menselijkheid verdwijnt.



De verwondering
De Verwondering: Marit Törnqvist

Annemiek Schrijver ontvangt een gast die ons inspireert met zijn of haar inzicht. Levensbeschouwing en nabijheid.



De verwondering
De Verwondering: Maria van Mierlo

Maria van Mierlo schrijft, dicht, redigeert en begeleidt retraites. Ze werd geboren in een warm, veilig, katholiek gezin. In klooster Sion, vlakbij Deventer, was een cisterciënzer lekengroep. Daar vond ze in de regel van Benedictus een spiritualiteit die ze zondag in de kerk niet vond: gehoorzaamheid, stabiliteit en het veranderen van gewoonten. Eén van de broeders wilde haar biechtvader wel zijn. Van hem leerde ze om te luisteren, niet altijd in discussie te gaan en niet van alles te vinden. Toen ze twaalf jaar was, las ze een gedicht van Jan Wit, dat haar altijd is blijven inspireren. De eenzaamheid die Wit noemt in zijn gedicht is een pijler geworden onder Van Mierlo's bestaan. Dat is waar ze God ontmoet, waar het heel gemakkelijk is om bij Hem te zijn. Daar vindt ze vrede en rust, het niets meer hoeven, waardoor in haarzelf de leegte kan ontstaan waarin God zijn zaden weer kan strooien. Het is waar dat we in deze tijd niet meer ongebreideld kunnen reizen en consumeren, maar juist in deze stille 'impasse' valt er volgens Maria van Mierlo wel degelijk groots en meeslepend te leven.



De verwondering
De Verwondering: Patrick Nederkoorn

Patrick Nederkoorn is een man met vele talenten en interesses, waaronder politiek, cabaret en theologie. Terwijl hij studeerde aan de Koningstheateracademie werd hij actief als raadslid voor D66 in de gemeente Amersfoort. Tijdens deze raadsperiode maakte hij keuzes waar hij nu met verbazing en schaamte op terugkijkt. Hij bleek als politicus talent te hebben voor het doordrukken van plannen, zonder werkelijk de tijd te nemen om op deze plannen te reflecteren. Nu, vele jaren na zijn politieke carrière, durft Nederkoorn eindelijk wél te reflecteren. Dit doet hij in zijn derde soloprogramma Ik betreur de ophef. Hij hoopt met deze voorstelling mensen niet alleen aan het lachen te maken, maar ook iets te geven om op te kauwen. De poëzie van Rilke inspireerde Patrick Nederkoorn tijdens de overgang van de harde, politieke wereld naar de meer mystieke wereld van het theater: 'Ik ontdekte opeens dat ik ook twijfels mocht uitspreken en niet alleen met antwoorden hoefde te komen, dat er ook ruimte was voor vragen.'



De verwondering
De Verwondering: Margot van Schayk

Margot van Schayk (1974) werkte als programmamaker bij de publieke omroep, bij EndemolShine en als innovatiemanager bij de KRO-NCRV. Onlangs verscheen haar boek 'Ik val niet, ik dans', waarin ze over de keren schrijft dat ze met kanker geconfronteerd werd. Het heeft gemaakt dat ze grote haast had om zoveel mogelijk uit het leven te halen. Nu er geen verdere behandeling meer mogelijk lijkt, probeert ze vooral te genieten van de mooie momenten, haar verdriet te delen met haar dierbaren en aan haar zoon haar eigen grondvertrouwen door te geven dat er voor hem toekomst en geluk wachten. Het gedicht Afsluitdijk van Vasalis verbeeldt voor Margot van Schayk de grenservaring van leven en dood, schijn en werkelijkheid.



De verwondering
De Verwondering: Jan Willem de Vriend

Wars van dikdoenerij dirigeert hij toporkesten over de hele wereld. Jan Willem de Vriend is naar eigen zeggen niets zonder muziek: zet hem op een bankje met een partituur en hij is helemaal gelukkig. Hij is gefascineerd door een aria uit de Bachcantate 'Ach wie flüchtig, ach wie nichtig', waarin het gaat om je niet te laten verleiden je hart aan aardse zaken te verpanden, want er zijn belangrijkere dingen in het leven. In het verlengde daarvan trakteert Jan Willem de Vriend de kijker op een paar fragmenten uit de Bergrede, die hij ook tijdens repetities gebruikt om orkestleden uit te leggen dat je iedere maat ten volle moet spelen, zonder je zorgen te maken over de volgende. En als dát lukt, dan ontstaat het magische moment dat het orkest ervoor kan zorgen dat de muziek je uittilt boven het alledaagse bestaan.



De verwondering
De Verwondering: Anne-Marie van Briemen

'Ik was al een aantal jaren predikant in Boskoop, toen ik overvallen werd door de liefde.' Het leest als het begin van een romantisch sprookje, maar voor predikant Anne-Marie van Briemen was dit het begin van een ingewikkeld proces. Al van jongs af aan voelde ze zich geroepen om God te dienen, maar dominee worden lag niet voor de hand. In de kerk waar zij opgroeide is het ambt van predikant voorbehouden aan mannen. Van Briemen werd predikant, want een roeping laat zich niet stoppen. Maar de liefde ook niet. Toen ze verliefd werd op een vrouw, heeft ze lang geprobeerd haar liefde verborgen te houden. Dat bleek onmogelijk: 'Ik liep helemaal vast, want mijn hart was wakker geworden en dat kun je niet wegstoppen'. Het werd tijd om te kunnen zijn wie ze is en dat ook te laten zien. Ze trouwde met haar geliefde, en tijdens de synodezitting van de Protestantse Kerk in Nederland in 2017, waar het zegenen van een relatie van mensen van hetzelfde geslacht aan de orde werd gesteld, vertelde ze haar verhaal. Op deze Coming Out Day wil Anne-Marie van Briemen de kijkers een hart onder de riem steken en laten zien dat er altijd hoop is, uit welke kast je ook moet komen.



De verwondering
De Verwondering: Bianca Groen Gallant

Bianca Groen Gallant groeide op in een Luthers gezin, dat deels in Paramaribo en deels in Amsterdam woonde. Sinds 1990 woont ze permanent in Nederland. Het was een harmonisch leven. Ze studeerde, werkte in het onderwijs en vond haar weg in de samenleving. Totdat alles tot stilstand kwam: vlak na haar scheiding, alleen met twee kinderen, werd ze geconfronteerd met borstkanker. Doodziek riep ze vanuit de diepte om hulp. Toen hervond ze haar geloof en besefte dat ze gedragen werd. Ze herkent zich sterk in de woorden van de Zweedse diplomaat Dag Hammarskjöld: 'Ik weet niet wie of wat de vraag stelde, ik weet niet wanneer zij gesteld werd. Ik herinner me niet dat ik antwoordde, maar eens zei ik 'ja' tegen iemand of iets en vanaf dat moment heb ik de zekerheid dat het leven zinvol is.' Vroeger, in het ouderlijk gezin van Bianca Groen Gallant, bleven onderwerpen als racisme en slavernij onbesproken - als een taboe. Kleur speelde geen rol. Het was pas tijdens een conferentie van een internationale zendingsorganisatie in Londen dat het gewicht van deze onderwerpen tot haar doordrong. Toen voelde ze, dichtbij, de pijn en het verdriet van betrokkenen en ze nam een besluit: als dit nog zo leeft, dan moet ik hier als zwarte vrouw iets mee. Als voorzitter van de diaconie van de Evangelisch-Lutherse gemeente in Amsterdam zet ze zich ervoor in dat ook kerken het slavernijverleden onder ogen zien en verwerken.



De verwondering
De Verwondering: Réginald Moreels

Op de vroege zondagmorgen ontvangt Annemiek Schrijver een gast die ons inspireert met zijn of haar inzicht. Levensbeschouwing en nabijheid.



De verwondering
De Verwondering: Gor Khatchikyan

Als je pubert in een asielzoekerscentrum en je toekomst jarenlang onzeker is, kun je niet spreken van een gelukkige start. Maar Gor Khatchikyan liet zich niet weerhouden. Met veel inzet hield hij vast aan zijn droom om arts te worden. En toen het Armeense gezin Khatchikyan dankzij het generaal pardon in Nederland mocht blijven, maakte hij met succes zijn studie geneeskunde af en specialiseerde hij zich als eerstehulparts. Hij nam zich voor om zijn bijdrage te leveren aan dit land, aan deze gemeenschap waar hij nu thuishoort. Dit voorjaar werd Khatchikyan veelvuldig door praatprogramma's geroepen om verslag te doen van de schrijnende taferelen tijdens de eerste coronagolf bij de Eerste Hulp. Opvallend is en was zijn mededogen, de herkenning van de angst en eenzaamheid van patiënten. In dat verband herinnert hij zich het cabaretprogramma 'Na de pauze', van Herman Finkers. 'Daar heb ik veel van geleerd over hoe wij artsen communiceren. Finkers vertelde zijn ervaringen vanuit de patiënt. Dat maakte diepe indruk op me.' De dierbare woorden van Khatchikyan komen uit een boek van de Amerikaans-Armeense schrijver William Saroyan en gaan over de wanhoop en strijdbaarheid van het Armeense volk. Nog steeds wordt de Armeense genocide door Turkije niet erkend en weer wordt de grens gebombardeerd en kijkt de wereld toe. 'Kennelijk zijn wij Armeniërs niet belangrijk.' Maar wat Khatchikyan gaande houdt, is het diepe geloof dat God waakt.



De verwondering
De Verwondering: Peter Faber

Op school kreeg hij te horen: 'Faber, jij komt uit Amsterdam-Noord, en daar is nog nooit iets goeds vandaan gekomen. In Amsterdam-Noord stonden vroeger de galgen, Faber, en die stonden daar niet voor niks. Faber, jij bent niks, jij kan niks en jij wordt niks!' Dat pakte gelukkig anders uit: film, theater en televisie werd de wereld van acteur Peter Faber (1943). Maar al vanaf zijn kindertijd ziet hij hoe relatief geluk en hoe vluchtig roem kan zijn. Met zijn Peter Faber Stichting probeert hij jongeren en jongvolwassenen iets te geven wat hij zelf in zijn jeugd heeft gemist: zelfvertrouwen, het besef dat je meer kunt dan je denkt. Hij leerde hoe je destructieve energie kunt ombuigen in creatieve energie, iets wat hij nu probeert door te geven aan gedetineerden. Dat heeft niets te maken met een beter mens worden, maar Faber is ervan overtuigd dat ieder mens een talent heeft en iets te geven heeft. Soms duurt het lang voordat je bij die energie kunt komen, maar volgens hem heeft iedereen het in zich. God is de energie die alles mogelijk maakt. Het goddelijke bestaat niet, maar ontstaat. En het spreekt uit daden. Zijn eigen geboorte vindt hij wat dat betreft een metafoor: in een dood en verderf zaaiende oorlog werd hij in een Duitse schuilkelder verwekt door een Nederlandse man en een Duitse vrouw. Voor Peter Faber is het leven heilig: 'Alleen voor het leven zelf mag je op je knieën - het liefst vijf keer per dag net als de moslims - en verder nergens voor. Het leven verdient je diepste respect. Dat mag je nooit pijn doen of beschadigen, om welke reden of in dienst van welk verhaal, welke politieke ideologie of religie ook.'



De verwondering
De Verwondering: Thijs Tromp

Thijs Tromp is directeur van Reliëf, de christelijke vereniging van zorgaanbieders. Daarnaast is hij hoogleraar Diaconaat aan de Protestantse Theologische Universiteit in Amsterdam. Afgelopen najaar ging hij onderuit. Door de medicijnen die hij gebruikte vanwege chronische reuma raakte hij in een diepe depressie. Nadat het juiste medicijn was gevonden trok de mist op. Zijn depressie heeft Tromp bepaald bij de gedachte dat trouw belangrijk is in de zorg: zijn zorgverleners kregen maar weinig respons van hun patiënt en tóch bleven ze en zorgden voor hem. Hij heeft een verdiept besef gekregen van de schoonheid en kwetsbaarheid van het leven, de vanzelfsprekendheid is er helemaal vanaf. Hij realiseert zich des te meer dat je het leven niet in beheer hebt. Mensen raken gedurende hun leven steeds meer kwijt, maar je komt daarmee wel tot de essentie: Alles komt goed. Als inspiratietekst heeft hij een citaat meegenomen van de soefimystica en heilige Rabia, waarin het gaat om God lief te hebben om God zélf, zonder bijgedachten of hoop op beloning.



De verwondering
De Verwondering: Kiet Engels

Van het dagelijkse leven van Kiet Engels is in 2016 een documentaire gemaakt: De kinderen van juf Kiet. Ze geeft les aan een klas vluchtelingkinderen die de taal nog niet onder de knie hebben en vaak kampen met oorlogstrauma's. In deze documentaire leer je haar kennen als iemand die duidelijke regels geeft, maar ook omziet naar kinderen die het moeilijk hebben. Kiet is per ongeluk terechtgekomen op de plek waar ze nu is. Zo ziet ze dat zelf in ieder geval. Ze heeft 'gewoon' de goede keuzes gemaakt en grijpt de dingen die op haar pad komen met beide handen aan. Kiet is opgegroeid in Indonesië en Maleisië, waar haar kijk op geloof en levensbeschouwing al is ontstaan. Ze kreeg les op een zondagschool, waar door de nonnen dood en verderf werd verkondigd. Ze had veel meer bewondering voor de mooie boeddhistische tempels, die vond ze prachtig. 'In elk geloof zit iets moois', zegt ze. De zoon van Kiet is op twaalfjarige leeftijd overleden. Door dit verlies van dichtbij mee te maken, is haar kijk op de dood veranderd: 'Als ik het proces achteraf bekijk is het ook mooi geweest. Ik heb zijn verlies niet alleen als negatief ervaren, maar ook als zinvol.'



De verwondering
De Verwondering: Luc Hessel

Officieel is hij geen priester meer, maar in zijn hart des te meer. Als oudste kind in een gezin van vier groeit Luc Hessel op in een klein dorpje in West-Vlaanderen, België. Zijn vader, een Vlaamse nationalist, werd na de Tweede Wereldoorlog beschuldigd van collaboratie met de Duitsers. Hij zat twee jaar in de gevangenis en het gezin leefde in een isolement. Luc sloot zich aan bij de kapucijnen en zo begon zijn loopbaan in de katholieke kerk. De gebeurtenissen in zijn jeugd brachten hem ertoe mensen te helpen die door de kerk soms aan de kant gezet worden, zoals gescheidenen. Zijn eigenzinnigheid heeft ervoor gezorgd dat hij de kerk inmiddels achter zich heeft gelaten, maar zijn officieuse priesterschap zet hij voort. Mensen die religieuze duiding willen bij een doop of huwelijk weten Luc te vinden. 'Deze mensen willen het leven vieren. Daar help ik graag bij.'



De verwondering
De Verwondering: Julika Marijn

'Dat onverwoestbare in mij' is de titel van de nieuwe voorstelling van theatermaker Julika Marijn. In de voorstelling kruipt Marijn in de huid van Etty Hillesum, een joodse vrouw die in Auschwitz stierf en een dagboek naliet. Ze ziet zichzelf dan ook als stemgever van krachtige vrouwen. Marijn maakte eerder het theaterstuk 'In duizend zoete armen' over Etty Hillesum en ze heeft veel aan haar te danken. Zo gaf de spiritualiteit van Etty Hillesum Julika Marijn vele inzichten die ze in haar leven kon gebruiken, ook wanneer het soms moeilijk was.



De verwondering
De Verwondering: Anja Meulenbelt

In de ogen van de een is ze een gedreven activiste met een groot rechtvaardigheidsgevoel, in de ogen van de ander een linkse, boze kenau. Annemiek laat schrijfster, publiciste, politica en activiste Anja Meulenbelt (1945) zelf aan het woord. Op latere leeftijd heeft ze zich door Huub Oosterhuis laten dopen en de Ekklesia in Amsterdam is haar thuis geworden. De manier waarop haar geloof daar handen en voeten krijgt, past bij de manier waarop ze in het leven staat: 'Daar denk je na over die andere wereld waar we flarden van kunnen opvangen en een glimp van kunnen zien en we vieren het ritueel van brood en wijn, waarmee je belooft dat je elk teken van menselijke goedheid dat je tegenkomt ziet als een bewijs dat er een andere wereld mogelijk is.'



De verwondering
De Verwondering: Tanja Jadnanansing

Via de weg van media, Tweede Kamer en onderwijs kwam Tanja Jadnanansing terecht in Amsterdam-Zuidoost. Sinds zo'n anderhalf jaar is ze stadsdeelvoorzitter in de Bijlmer en deze functie past haar als een jas. Ze voelt dat alles wat ze tot nu toe heeft gedaan haar klaar heeft gestoomd voor wat ze nu doet: ze is aangekomen op haar plek van bestemming. Als meisje van 16 jaar koos ze zelf voor het hindoeïsme en ze mediteert iedere dag, ook om haar werk goed te kunnen blijven doen. Haar grote verlangen is om van betekenis te zijn voor anderen. Daarbij hebben jongeren een speciale plek in haar hart: zij blijven haar inspireren vanwege hun verfrissende kijk en hun talent. Als het aan haar ligt ontvangen we ook dit jaar een douche van liefde, want liefde blijft het allerbelangrijkste.



De verwondering
De Verwondering: Fokke Obbema

'In 2017 ging ik plotseling even dood' is de eerste zin van het verhaal dat Volkskrant-journalist Fokke Obbema na zijn hartstilstand schreef. Er was bij Obbema een groot verlangen om terug te gaan naar hoe het was, maar dat lukte hem niet. Daarvoor was het te groot en te onbevattelijk: Wat stelt dit bestaan voor als het zo kwetsbaar is en het van het ene op het andere moment afgelopen kan zijn? Hij bleek nergens veilig te zijn, want in de veiligste situatie, zijn eigen bed, werd hij door de dood bezocht. Het stuk in de Volkskrant riep veel reacties op en het jaar erna besteedde hij aan een zoektocht naar de zin van ons kwetsbare leven. Hij sprak met mensen van wie hij dacht dat ze met antwoorden zouden kunnen komen. De bundeling van deze interviews is onlangs verschenen onder de titel De zin van het leven. Eenduidige antwoorden blijken er niet te zijn, maar hij heeft inzichten gekregen die hun waarde hebben behouden. Het doet pikant aan dat de Volkskrant met Obbema's eigen verhaal en zijn interviews zingeving heeft (her)ontdekt. Fokke Obbema: 'Kennelijk moet er iets met een Volkskrantredacteur zélf gebeuren voordat er een knop om gaat. Alles wat met zingeving te maken heeft is heel lang gewoon genegeerd. Het is goed dat de krant er nu aandacht aan besteedt en het is heel slecht dat de krant dat zolang niet heeft gedaan: De bodem was gortdroog, het water is eroverheen gegaan en de planten bloeien wel!'



De verwondering
De Verwondering: Leo Blokhuis

Leo Blokhuis is een alleskunner: hij is dé muziekkenner van Nederland, presentator van het televisieprogramma Achter de Dijken, en onlangs verscheen zijn roman Blauwe Zomer. Als zoon van een dominee heeft hij jarenlang ervaren hoe het is om in een glazen huis te leven: hij leerde zijn catechisatielessen om zijn vader niet in verlegenheid te brengen. Het heeft hem blijvend beïnvloed. Hoewel hij niet meer in de kerk komt, ziet hij zichzelf nog steeds als een gelovig mens. Zijn inspiratietekst komt uit Prediker 3, een tekst die - hoe kan het anders - ook op muziek is gezet.



De verwondering
De Verwondering: Liesbeth Woertman

Van Liesbeth Woertman (1954) verscheen het boek Je bent al mooi. Ze is expert op het gebied van lichaamsbeelden in relatie tot (sociale) media en onderzocht wat deze beelden doen met de manier waarop we ons eigen lichaam ervaren. Hoewel ze alweer jaren hoogleraar psychologie is aan de Universiteit van Utrecht en een aantal keren docent van het jaar is geweest, was haar gang naar de universiteit niet vanzelfsprekend. Haar levensloop zou je turbulent kunnen noemen. 'Ik geloof niet in reïncarnatie, maar ik geloof wel dat je in je leven een aantal keren kunt reïncarneren', zegt ze zelf. Ze groeide op in een rooms-katholiek arbeidersgezin en is daarna jarenlang atheïst geweest. In alles zoekt Liesbeth Woertman al vanaf haar kindertijd naar waarachtigheid: wat is echt en wat is onecht? Met dit in haar hoofd kwam ze bij de voormalige aartsbisschop van Canterbury, Rowan Williams, een trouwbelofte tegen die haar diep heeft geraakt: 'je belooft je niet te verbergen en de ander te helpen zich niet te verbergen, maar te groeien. Daar is het goede, daar is schoonheid, daar is God. En dat is totaal tegengesteld aan alle dingen die opgehangen zijn aan de vergankelijkheid van het uiterlijk.'



De verwondering
De Verwondering: Paula Irik

Als geestelijk verzorger heeft Paula Irik veel gewerkt voor en met dementerenden. Ze wordt nog steeds geraakt door de directheid van de mensen en hun taal. Het klinkt vaak als wartaal, maar als je echt goed luistert is het dat niet. Paula Irik noemt deze taal Dementees. Over deze taal verscheen onder haar redactie Een beetje boos mag best, dementees m/net poëzie. Haar geloof geliefd en bedoeld te zijn wordt in het optrekken met mensen met dementie bij haar aangeraakt: midden in de chaos, als er van alles aan barrels ligt en kapot is, licht er iets op waarvan zij voelt: hier is God bij. Maar Paula Irik wil het zeker niet mooier maken dan het is: door onze vergrijzende samenleving is dementie op weg de belangrijkste ongeneeslijke ziekte in Nederland te worden. Iedereen krijgt er wel op de een of andere manier mee te maken. Het is niet voor niets dat de Wereldgezondheidsorganisatie van de Verenigde Naties 21 september heeft uitgeroepen tot Wereld Alzheimer Dag.



De verwondering
De Verwondering: Aldith Hunkar

Journaliste Aldith Hunkar woont en werkt in Nederland, maar de liefde bracht haar jaren geleden naar Jamaica. Ze werd geboren in Suriname, groeide op in Maleisië, Brazilië en Tunesië. Het heeft deze wereldburger een brede blik op de wereld gebracht, waarmee ze Nederland soms met verbazing bekijkt. Aldith Hunkar groeide op in een rooms-katholiek gezin, maar besloot als kind dat ze niet meer naar de kerk wilde. Spiritueel voelt ze zich verwant aan de rastafari, een levensbeschouwelijke stroming geworteld in het Oude Testament en gericht op leven in verbinding met de natuur. Het is een emancipatoire beweging die in Jamaica is ontstaan onder de zwarte bevolking, die door het slavernijverleden onderaan de sociale ladder stond. Aldith Hunkar is dankbaar voor wat het leven haar heeft gebracht. Het gedicht Fasen, van Herman Hesse, verwoordt voor haar het leven zelf, dat altijd verandert en een en al beweging is.



De verwondering
Het mooiste van De Verwondering, Désanne van Brederode

Wat gebeurt er met je als je erachter komt dat je echtgenoot je vijf jaar lang heeft bedrogen met een ander en dat uit deze relatie een kind is geboren? Schrijfster en filosoof Désanne van Brederode (1970) verwerkte dit gegeven in haar roman Vallende Vorst, maar daarmee was het verhaal voor haarzelf niet af. Dat je het niet waard bent om de waarheid aan te vertellen, dat de waarachtigheid in de relatie om zeep geholpen werd, daar had ze het meeste hartzeer van. Voor Van Brederode lag het niet voor de hand om troost te zoeken in haar kerk, ze had geen behoefte om nog vóór ze de bodem van haar vallen had bereikt op te staan. Terugkijkend kan ze zeggen dat de relatie weliswaar voorbij is, maar dat de liefde is gered.



De verwondering
Het mooiste van De Verwondering, Abdulwahid van Bommel

Abdulwahid van Bommel (1944) is een bekende en graaggeziene spreker op menig levensbeschouwelijk podium. Hij is geestelijk verzorger, maar zijn hart ligt bij het schrijven. In maart 2017 verschijnt bij uitgeverij Parthenon het eerste deel van De Koran, uitleg voor kinderen. In tegenstelling tot een kinderbijbel is een Koran voor kinderen onontgonnen terrein, niet onomstreden en een grote uitdaging. Voor Van Bommel is het project al in de jaren 70 begonnen en, hoewel hij niet zeker weet of het zal aanslaan, is hijzelf opgetogen over het resultaat tot dusver. Hij ziet een Koran voor kinderen als een noodzaak; 'Je werd altijd geacht dat te geloven wat je werd voorgekauwd, maar uiteindelijk gaat het erom zélf na te denken, vragen te stellen en door te vragen opdat je dichter bij de kern komt van je bestaan.' Als ouders samen met hun kinderen zijn Koran voor kinderen lezen, nadenken, vragen stellen en mét elkaar pratend verder komen, dan is zijn missie geslaagd. Abdulwahid van Bommel begon zijn leven als Wout van Bommel, zoon van een 'verwaterde katholieke' vader en een hervormde moeder: 'Twee geloven op één kussen, daar komen moslims van', zegt hij zelf. Zijn hele leven heeft in het teken gestaan van het zoeken naar eenheid met de Schepper, zoals mystici dat doen. Het weerspiegelt de betekenis van zijn aangenomen naam Abdulwahid; dienaar van de Ene. Hoe het is om te leven in twee werelden, de wereld met de mensen om hem heen en de wereld waarin hij met het goddelijke verblijft, wordt verwoord in een fragment uit een gedicht van Yunus Emre, een van de belangrijkste mystieke soefidichters van Turkije.



De verwondering
Het mooiste van De Verwondering, Joseph Oubelkas

Joseph Oubelkas zat bijna vijf jaar lang onschuldig vast in de gevangenis. De Verwondering zendt deze uitzending uit 2015 opnieuw uit in het kader van 'Het mooiste van De Verwondering'. Zijn eerste boek over die tijd, 400 brieven van mijn moeder, bereikte met veertien drukken de bestsellerstatus. Oubelkas heeft zijn gevangenschap omarmd en onderdeel gemaakt van zijn leven omdat hij niet verbitterd wil raken. 'Situaties waar je in verzeild raakt, kun je vaak niet veranderen, maar de manier waarop je ermee omgaat wél', aldus Joseph Oubelkas. Hij realiseert zich dat wat hij heeft meegemaakt niet uniek is. Ook vandaag zitten er overal mensen onschuldig vast in landen met corrupte regimes. Wat heeft het reikhalzend uitzien naar en het eindeloos wachten op vrijlating hem gekost? Maar minstens zo belangrijk: wat heeft het hem gebracht? Een gesprek over doorzettingsvermogen, medemenselijkheid in de donkerste diepten en over de schoonheid in de alledaagse dingen.



De verwondering
Het mooiste van De Verwondering, Herman van Praag

In de trein die hem vanuit Theresienstadt terugbracht naar Nederland besloot hij iets van zijn leven te gaan maken. En zo geschiedde: emeritus hoogleraar psychiatrie Herman van Praag (1929) heeft zijn sporen in zijn vakgebied ruimschoots verdiend. Hij heeft een eigen visie op religie en godsdienst en dat maakt hem bijzonder. In zijn vakgebied werd lange tijd laatdunkend gedaan over religiositeit als zou het een primitief restant uit een vroege ontwikkelingsfase zijn. Daar denkt Herman van Praag anders over. Voor hem kunnen rede en geloof prima samen gaan: 'als je maar weet wanneer het een ophoudt en het ander begint en omgekeerd.' Hoewel hij niet religieus is opgevoed, is hij trots op zijn joodse achtergrond en put er inspiratie uit. In het judaïsme gaat het volgens hem nooit over geloofszekerheid, maar juist om onzekerheid, om het steeds weer opnieuw vragen stellen bij teksten en interpreteren. Over zijn eigen religiositeit zegt hij: 'Ik hoef niet altijd met mijn beide voeten op de grond te staan. Ik geef graag toe aan wat ik noem een metaforisch leven, een leven zoals zich dat misschien voltrekt voorbij de horizon. Ik weet wel dat er geen enkel bewijs voor is, maar ik hoéf ook geen bewijs.'



De verwondering
Het mooiste van de Verwondering, Herman Finkers

Meer dan drie miljoen mensen zagen de oudejaarsconference van Herman Finkers. Hij sloot een jaar af vol onheil en geweld, maar dat mocht van hem niet het laatste woord hebben. Aan het eind van de voorstelling bracht hij een eerbetoon aan kwetsbaarheid, zachtheid en schoonheid. De sociale media ontploften. Kijkers konden zich vinden in zijn verhaal en uit de reacties bleek een groot verlangen naar meer. In de Verwondering deelt Finkers zijn inzicht dat je beter een mooie, kunstzinnige omgangsvorm kunt proberen te vinden om met het mysterie van het bestaan om te gaan dan te proberen het mysterie te verklaren. Als dat lukt, dan lucht dat enorm op. Voor hem blijft de vraag 'waartoe ben ik op aard' een opdracht om te blijven zoeken naar het antwoord.



De verwondering
Het mooiste van de Verwondering, Eric Cossee

De Verwondering herhaalt de aflevering met Eric Cossee in het kader van Het mooiste van…De Verwondering. Op 24 januari 2016 was remonstrants emeritus-predikant en emeritus-hoogleraar kerkgeschiedenis Eric Cossee (1944) te gast. Tien jaar geleden maakte zijn oudste zoon een einde aan zijn leven. Natuurlijk vroeg hij zich af hoe hij nog op een kansel kon staan en de kern van de Bijbelse boodschap, vertrouwensvol te leven, moet brengen: 'Ik heb gefaald, ik heb het mijn eigen kind niet kunnen meegeven. Waar moet ik het nog over hebben?' Tóch bleek er een weg te zijn, puur door een eerste stap te zetten. Cossee linkt zijn persoonlijke verhaal aan dat van de Emmaüsgangers, de twee mannen die na Jezus' dood en opstanding vertwijfeld onderweg zijn en zich afvragen hoe het verder moet. We zijn allemaal onderweg, trekken samen kortstondig op en hebben het over wat ons is overkomen. Je deelt, bevestigt en ziet, soms even, waar het in het leven om gaat. Maar als je het wil pakken, ontglipt het je. Je hebt andere mensen nodig, omdat je jezelf niet altijd kunt dragen. 'En gelukkig zijn die mensen er', aldus Eric Cossee.



De verwondering
De Verwondering: Saskia van Meggelen

Op de morgen van Palmpasen is Saskia van Meggelen te gast. Tot voor kort was ze praeses van de Protestantse Kerk in Nederland, maar ze zag zich genoodzaakt afstand te doen van haar functie. In de periode dat ze thuis zat is ze zichzelf tegengekomen: er was teleurstelling, boosheid, verdriet en eenzaamheid. Toch heeft het haar ook iets gebracht. Ze merkt dat deze moeilijke tijd van haar een betere pastor heeft gemaakt. Van Meggelen streeft er dan ook niet langer naar de oude te worden, ze wil de nieuwe worden. Ook dat is wat haar betreft hoopvol uitzien naar Pasen.



De verwondering
De Verwondering: Heino Falcke

Deze Duitse astronoom doet onderzoek naar zwarte gaten, misschien wel de meest mysterieuze objecten in het heelal. Heino Falcke (1966) is hoogleraar aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Op 10 april 2019 is het hem, met een team van wetenschappers van over de wereld, gelukt om de eerste foto te maken van een zwart gat. Het feit dat deze foto gemaakt is werd internationaal geroemd. Heino probeert ondanks zijn positie in de wetenschap een emotioneel mens te blijven. Niet alleen het hoofd, maar ook het hart. Hij is dan ook overtuigd christen. Of wetenschap en geloof samengaan? 'Ja', zegt Heino. 'Geloof is belangrijk om het grote kader en de samenhang tussen alles te kunnen zien. Hoe ik met anderen moet omgaan, wat mijn plek hier op aarde is, daar helpt wetenschap mij niet bij.' Zijn inspiratietekst zijn de eerste verzen uit Johannes 1: 'In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het woord was God.'



De verwondering
De Verwondering: Thijs Tromp

Thijs Tromp is directeur van Reliëf, de christelijke vereniging van zorgaanbieders. Daarnaast is hij hoogleraar Diaconaat aan de Protestantse Theologische Universiteit in Amsterdam. Afgelopen najaar ging hij onderuit. Door de medicijnen die hij gebruikte vanwege chronische reuma raakte hij in een diepe depressie. Nadat het juiste medicijn was gevonden, trok de mist op. Zijn depressie heeft Tromp bepaald bij de gedachte dat trouw belangrijk is in de zorg: zijn zorgverleners kregen maar weinig respons van hun patiënt en tóch bleven zij en zorgden voor hem. Hij heeft een verdiept besef gekregen van de schoonheid en kwetsbaarheid van het leven, de vanzelfsprekendheid is er helemaal vanaf. Hij realiseert zich des te meer dat je het leven niet in beheer hebt. Mensen raken gedurende hun leven steeds meer kwijt, maar je komt daarmee wel tot de essentie: Alles komt goed. Als inspiratietekst heeft hij een citaat meegenomen van de soefi-mystica en heilige Rabi'a, waarin het gaat om God lief te hebben om God zélf, zonder bijgedachten of hoop op beloning.



De verwondering
De Verwondering: Kiet Engels

Van het dagelijkse leven van Kiet Engels is in 2016 een documentaire gemaakt: 'De kinderen van juf Kiet'. Ze geeft les aan een klas vluchtelingkinderen die de taal nog niet onder de knie hebben en vaak kampen met oorlogstrauma's. In deze documentaire leer je haar kennen als iemand die duidelijke regels geeft, maar ook omziet naar kinderen die het moeilijk hebben. Kiet is per ongeluk terecht gekomen op de plek waar ze nu is, zo ziet ze dat zelf in ieder geval. Ze heeft 'gewoon' de goede keuzes gemaakt en grijpt de dingen die op haar pad komen met beide handen aan. Kiet is opgegroeid in Indonesië en Maleisië, waar haar kijk op geloof en levensbeschouwing al is ontstaan. Ze kreeg les op een zondagschool, waar door de nonnen dood en verderf werd verkondigd. Ze had veel meer bewondering voor de mooie boeddhistische tempels, die vond ze prachtig. 'In elk geloof zit iets moois', zegt ze. De zoon van Kiet is op twaalfjarige leeftijd overleden. Door dit verlies van dichtbij mee te maken, is haar kijk op de dood veranderd: 'Als ik het proces achteraf bekijk is het ook mooi geweest. Ik heb zijn verlies niet alleen als negatief ervaren, maar ook als zinvol.'



De verwondering
De Verwondering: Madelon Bino

Madelon Bino (1960) was directeur en pastoraal werker van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam. Nu werkt ze als manager joodse zorg en welzijn voor Beth Shalom, een joods verzorgingshuis in Amsterdam Buitenveldert. Voor het Spielbergproject interviewde ze overlevenden van de Holocaust en sprak ze met hen over hun oorlogservaringen, waarover ze haar eigen ouders, onderduikkinderen, geen vragen durfde te stellen. Vanuit haar joodse achtergrond voelde ze een innerlijke motivatie om 'Leer je buren kennen' te starten, een project om de relatie tussen joden en niet-joden te verbeteren. Het project bestaat nu tien jaar en nog steeds gaan leerlingen van het nabijgelegen ROC met elkaar en met begeleiders vanuit de LJG in gesprek over hun (voor)oordelen over wat jodendom is en wat joden zijn. Op Internationale Vrouwendag vertelt Madelon Bino over haar grootmoeder van moederskant, die ze als haar rolmodel ziet en blikt ze vooruit naar Poerim, het feest dat gevierd wordt om te gedenken dat koningin Esther het joodse volk van de ondergang redde.



De verwondering
De Verwondering: Luc Hessel

Officieel is Luc Hessel geen priester meer, maar in zijn hart des te meer. Als oudste kind in een gezin van vier groeit hij op in een klein dorpje in West-Vlaanderen, België. Zijn vader, een Vlaamse nationalist, werd na de Tweede Wereldoorlog beschuldigd van collaboratie met de Duitsers. Hij zat twee jaar in de gevangenis en het gezin leefde in een isolement. Luc sloot zich aan bij de kapucijnen en zo begon zijn loopbaan in de katholieke kerk. De gebeurtenissen in zijn jeugd brachten hem ertoe mensen te helpen die door de kerk soms aan de kant gezet worden, zoals gescheidenen. Zijn eigenzinnigheid heeft ervoor gezorgd dat hij de kerk inmiddels achter zich heeft gelaten, maar zijn officieuse priesterschap zet hij voort. Mensen die religieuze duiding willen bij een doop of huwelijk weten Luc te vinden. 'Deze mensen willen het leven vieren. Daar help ik graag bij.'



De verwondering
De Verwondering: Jeroen de Vos

Via de bouw en een studie Bedrijfskunde kwam hij terecht waar hij hoort: als geestelijk verzorger in een verzorgingstehuis. Tijdens zijn studie werd Jeroen de Vos zo getrokken naar die boeken over filosofie en levensvragen, dat hij er wel iets mee moest doen. Hij las het boek 'Identiteit' van Paul Verhaeghe en dat greep hem. Ineens ging hij zich, toen 24 jaar oud, bezighouden met vragen als: 'Hoe ben ik geworden wie ik nu ben?' En 'Wat heeft mijn omgeving daarmee te maken?' Twee maanden na zijn afstuderen zat hij in de schoolbanken van de Universiteit voor Humanistiek. Nu oefent hij zich in het vak van aandacht en nabijheid. Hij wil mensen 'tevoorschijn luisteren'. En het werkt: de ouderen van het tehuis vertellen hun verhaal en voelen zich 'blijvend opgelucht'. Aanstaande zondag spreekt Annemiek met hem in het boshuisje.



De verwondering
De Verwondering: Julika Marijn

'Dat onverwoestbare in mij' is de titel van de nieuwe voorstelling van theatermaker Julika Marijn, die in het voorjaar van 2020 in première gaat. In de voorstelling kruipt Marijn in de huid van Etty Hillesum, een joodse vrouw die in Auschwitz stierf en een dagboek naliet. Ze ziet zichzelf dan ook als stemgever van krachtige vrouwen. Marijn maakte eerder het theaterstuk 'In duizend zoete armen' over Etty Hillesum en ze heeft veel aan haar te danken. Zo gaf de spiritualiteit van Etty Hillesum Julika Marijn vele inzichten die ze in haar leven kon gebruiken, ook wanneer het soms moeilijk was.



De verwondering
De Verwondering: Rob Visser

Ook al is hij een nuchtere protestant, dominee Rob Visser beschikt over een wonderlijke intuïtie. Zo is hij er bijvoorbeeld van overtuigd dat hij als jongetje van een hoge trap had kunnen vallen, maar iets zorgde ervoor dat hij veilig terecht kwam. De momenten overkomen hem, maar hij staat er ook voor open. Visser was stadsdominee in Amsterdam, maar preekte daarvoor jaren in Apeldoorn. In die plaats stak hij een kaars aan voor de veroorzaker van het Koninginnedagdrama, waar hij toen nog woonde. De tekst die hij meeneemt staat in de bijbel, in Jozua 1 : 'Wees zeer sterk en moedig, handel nauwgezet overeenkomstig de hele wet. Heb ik U niet geboden: wees sterk en moedig en sidder niet. En wordt niet verschrikt, want de Heer uw God is met u, overal waar gij gaat.'



De verwondering
De Verwondering: Mechteld Jansen

Hoe ziet mijn geloof er over twintig jaar uit? Die vraag stelde Mechteld Jansen zichzelf en dat leverde veel inzichten op. Volgens haar wordt het geloof gekenmerkt door de beleving van het woord 'ondanks'. Ondanks misstappen door de kerk, blijft ze geloven in die kerk, hoewel deze waarschijnlijk andere vormen gaat aannemen. Daarnaast bestaan er veel misverstanden tussen christenen en niet-gelovigen. 'Jij bent christen, dus je zult wel vooral bezig zijn met je eigen zonden', wordt er dan gedacht. Wanneer we naar elkaars levensverhaal zouden luisteren, kan deze kloof al gedicht worden, stelt Mechteld. Mechteld Jansen is rector van de Protestantse Theologische Universiteit en daarnaast hoogleraar missiologie. In deze eerste uitzending van het nieuwe jaar staan we stil bij de vraag: wat hebben we nodig?



De verwondering
De Verwondering: Kerst met Diederik van Vleuten

Diederik van Vleuten is een duizendpoot vol passie en talent. Naast cabaret maakte hij soloprogramma's over Nederlands-Indië, de Eerste Wereldoorlog en de Tweede Wereldoorlog. Hij presenteerde televisieprogramma's over geschiedenis en kunst. En dit jaar verzorgde hij de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Nu is het stil geworden in hem. Van Vleuten vroeg zich af wat hij nou eigenlijk stond te doen in het theater en in het leven. Op de vraag naar zijn bestemming, misschien zelfs zijn opdracht, vond hij een antwoord: voor hem is de kernwaarde to teach and to touch geworden: onderwijzen en beroeren. Maar hoe wil hij dit nieuwe inzicht op de planken gaan brengen?



De verwondering
De Verwondering: Wessel ten Boom

Toen Wessel ten Boom hoorde dat hij ongeneeslijk ziek was, begon hij met het schrijven van rondzendbrieven om dierbaren op de hoogte te houden van zijn wedervaren en van zijn gedachten over leven en dood. De toon in deze brieven zou je zowel lichtvoetig als melancholiek kunnen noemen. Ook al is hij geen predikant meer, Ten Boom staat nog steeds graag op de kansel. Hij groeide op in een domineesgezin, maar pas in zijn studententijd heeft hij tijdens de kerstnachtdienst in de Laurenskerk in Rotterdam naar eigen zeggen God zélf horen spreken. Hij ziet het als een mystieke ervaring, een moment dat de wereld stil stond en hij zich geroepen wist door God: 'Wessel, ik heb je nodig'. Het voelde alsof zijn hart binnenstebuiten werd gekeerd, alsof hij herboren werd, en hij wist: 'vanaf nu hoor ik bij God'. Wessel ten Boom is te gast op de vierde zondag van advent, de tijd die toekomst en verwachting ademt. Maar hoe kijk je daarnaar als Kerst 2019 misschien je laatste zal zijn?



De verwondering
De Verwondering: Elly Zuiderveld

Het is mooi geweest: Elly en Rikkert stoppen na vijftig jaar met optreden. Een mooie aanleiding om Elly Zuiderveld uit te nodigen in het boshuisje van Annemiek. Hoe heeft ze de afgelopen jaren van optreden en liedjes schrijven ervaren en welke lessen heeft ze geleerd? We gaan met Elly terug naar het begin. Ze neemt haar gitaar mee en zingt een lied dat ze als twintigjarige schreef: 'De Zeven Tuinen'. Als dierbare tekst neemt Elly de Bijbeltekst Lucas 6 vers 37 mee, een tekst die in de meeste moderne Bijbels niet meer in zijn geheel te vinden is. 'Laat los en u zult losgelaten worden', staat er. Het is een van de eerste teksten die Elly na haar bekering las en deze boodschap is nog steeds belangrijk voor haar.



De verwondering
De Verwondering: Paul Blokhuis

Paul Blokhuis is staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Afkomstig uit de RPF is hij na de fusie actief in de ChristenUnie. Hij heeft gemerkt dat hij met de jaren socialer en ruimdenkender is geworden. Het dogmatische is er bij hem vanaf, omdat het zorgt voor uitsluiting. En dat is het laatste wat hij wil. Dat heeft ook te maken met wat het leven op zijn pad heeft gebracht. Blokhuis' visie op homoseksualiteit veranderde toen bleek dat zijn neef Frans, zoon van zijn tweelingbroer Fred, homo is. Vroeger waren de dingen voor hem zwart-wit, nu huldigt hij het adagium dat iedereen een kans moet krijgen om mee te doen en erbij te horen. De dood van zijn jongste dochter Julia, nu bijna twee jaar geleden, heeft hem en de andere leden van het gezin zwaar getroffen. Elke dag is zij in zijn gedachten en daardoor meer aanwezig dan ooit. Haar sterven heeft zijn godsvertrouwen niet aangetast, eerder versterkt, in die zin dat het hebben van een adres voor zijn verdriet het hem gemakkelijker maakt om zijn weg te vinden in het leven en ook van het leven te kunnen genieten. Er is een tijd geweest dat Paul Blokhuis het lastig vond om ouder te worden, nu kan hij zich erover verheugen dat iedere dag hem dichter bij het weerzien met zijn dochter brengt.



De verwondering
De Verwondering: Hans Stolp

Voordat met eerste advent het nieuwe kerkelijk jaar begint, wordt in protestantse kerken Eeuwigheidszondag, de laatste zondag van het kerkelijk jaar, gevierd. Het is de dag waarop we dierbaren die ons het afgelopen jaar zijn ontvallen herdenken. Pastor en auteur Hans Stolp, specialist op het gebied van esoterisch christendom, verloor nog geen jaar geleden zijn geliefde. Hij vertelt hoe wij zouden kunnen omgaan met sterven en dood. Aan het eind van iedere dag draagt hij zijn dankbaarheid op aan zijn gestorven geliefde en put daar troost uit. Dan kan het zomaar gebeuren dat de geliefde op wonderlijke wijze dichterbij komt.



De verwondering
De Verwondering: Alain Verheij

Alain Verheij houdt ervan de oude verhalen uit de Bijbel uit hun context te halen en aan het nu te koppelen. In 2018 schreef hij het boek 'God en ik', over wat wij als 21e-eeuwers kunnen leren van de Bijbel. Zijn inspiratietekst is dan ook het verhaal van Kaïn en Abel uit Genesis 4. De tweede preek die Alain ooit hield ging over dit verhaal. Zijn moeder zei achteraf: 'Je leek wel een Kaïn toen je op de kansel stond, maar toen je het gebed uitsprak was je een Abel.' Alain geeft zijn moeder gelijk. Als theoloog trekt Alain door het land om te spreken in verschillende kerken. Zelf noemt hij het een bestaan als 'voorbijganger' een bestaan dat hij heerlijk vindt.



De verwondering
De Verwondering: Fokke Obbema

'In 2017 ging ik plotseling even dood', is de eerste zin van het verhaal dat Volkskrant-journalist Fokke Obbema schreef na zijn hartstilstand. Er was bij Obbema een groot verlangen om terug te gaan naar hoe het was, maar dat lukte hem niet. Daarvoor was het te groot en te onbevattelijk: Wat stelt dit bestaan voor als het zo kwetsbaar is en het van het ene op het andere moment afgelopen kan zijn? Hij bleek nergens veilig te zijn, want in de veiligste situatie, zijn eigen bed, werd hij door de dood bezocht. Het stuk in de Volkskrant riep veel reacties op en het jaar erna besteedde hij aan een zoektocht naar de zin van ons kwetsbare leven. Hij sprak met mensen van wie hij dacht dat ze met antwoorden zouden kunnen komen, en de bundeling van deze interviews is onlangs verschenen onder de titel De zin van het leven. Eenduidige antwoorden blijken er niet te zijn, maar hij heeft inzichten gekregen die hun waarde hebben behouden. Het doet pikant aan dat de Volkskrant met Obbema's eigen verhaal en zijn interviews zingeving heeft (her)ontdekt. Fokke Obbema: 'Kennelijk moet er iets met een Volkskrantredacteur zélf gebeuren voordat er een knop om gaat. Alles wat met zingeving te maken heeft is heel lang gewoon genegeerd. Het is goed dat de krant er nu aandacht aan besteedt en het is heel slecht dat de krant dat zolang niet heeft gedaan: de bodem was gortdroog, het water is eroverheen gegaan en de planten bloeien wel!'



De verwondering
De Verwondering: Abdelkader Benali

Schrijver en theatermaker Abdelkader Benali kwam als vierjarige naar Nederland, waar een hele nieuwe wereld voor hem open ging. Voor zijn ouders was de nieuwe omgeving een bron van onzekerheid en angst, voor Abdelkader het onbekende dat ontdekt en veroverd mocht gaan worden. Hij maakte zich de Nederlandse taal zo eigen dat hij erin kon gaan wonen. Als kind van twee culturen heeft hij zijn eigen weg gevonden. Benali beschouwt zichzelf niet als een gelovige moslim, hoewel hij van mening is dat het lezen van een roman of gedicht ook als een vorm van gebed, van overgave en aanbidding gezien kan worden. Hij vindt het te gemakkelijk om op alle vragen 'God' als antwoord te geven, maar hij heeft wel de drang om achter de sluier te kijken. Wat hem betreft moet alles wat je doet geïnspireerd, bezield zijn: 'bezieling loopt als een rode draad door ons menselijk wordingsverhaal.' Na de geboorte van zijn dochter werd Abdelkader Benali winkelend in de supermarkt overvallen door het inzicht dat wij allemaal geroepen zijn om voor elkaar te zorgen. Zo ziet hij zijn werk als schrijver en theatermaker ook, want 'als je kunst maakt ben je er om het leven voor anderen mooier te maken.'



De verwondering
De Verwondering: Hinne Wagenaar

Hinne Wagenaar deed zeven jaar geleden zijn intrede als predikant in Jorwert. Hij was een van de eerste predikanten die in opdracht van de Protestantse Kerk in Nederland op een pioniersplek terecht kwamen. Al in zijn vorige gemeente Wirdum ontstond het plan voor Nijkleaster, een nieuw klooster, gericht op stilte, bezinning en verbinding. In Nijkleaster wordt gezocht naar nieuwe wegen voor geloof en spiritualiteit en naar persoonlijke, kerkelijke en maatschappelijke vernieuwing. Nu, na zeven jaar, gaat het project een nieuwe fase in: begin 2020 moet met de bouw van het daadwerkelijke klooster begonnen worden en Hinne Wagenaar verwacht dat het in 2021 klaar zal zijn. Op 28 oktober, de verjaardag van Nijkleaster, wordt Wagenaars boek Zalige eenvoud gepresenteerd, over de zaligsprekingen in Matteüs.



De verwondering
De Verwondering: Leo Blokhuis

Leo Blokhuis is een alleskunner: hij is dé muziekkenner van Nederland, presentator van het televisieprogramma Achter de Dijken, en onlangs verscheen zijn roman Blauwe Zomer. Als zoon van een dominee heeft hij jarenlang ervaren hoe het is om in een glazen huis te leven: hij leerde zijn catechisatielessen om zijn vader niet in verlegenheid te brengen. Het heeft hem blijvend beïnvloed. Hoewel hij niet meer in de kerk komt, ziet hij zichzelf nog steeds als een gelovig mens. Zijn inspiratietekst komt uit Prediker 3, een tekst die -hoe kan het anders- ook op muziek is gezet.



De verwondering
De Verwondering: Prinses Irene

Onlangs vierde prinses Irene haar tachtigste verjaardag. Ze vertelt over belangrijke inzichten die ze in haar leven heeft opgedaan en over haar werk voor het Natuurcollege, de organisatie die de vanzelfsprekende verbondenheid van al het leven weer in het bewustzijn van mensen wil brengen.



De verwondering
De Verwondering: Paula Irik

Als geestelijk verzorger heeft Paula Irik veel gewerkt voor en met dementerenden. Ze wordt nog steeds geraakt door de directheid van de mensen en hun taal. Het klinkt vaak als wartaal, maar als je echt goed luistert is het dat niet. Paula Irik noemt deze taal Dementees. Over deze taal verscheen onder haar redactie 'Een beetje boos mag best, dementees m/net poëzie'. Haar geloof geliefd en bedoeld te zijn, wordt in het optrekken met mensen met dementie bij haar aangeraakt: midden in de chaos, als er van alles aan barrels ligt en kapot is, licht er iets op waarvan zij voelt: hier is God bij. Maar Paula Irik wil het zeker niet mooier maken dan het is: door onze vergrijzende samenleving is dementie op weg de belangrijkste ongeneeslijke ziekte te worden in Nederland. Iedereen krijgt er wel op een of andere manier mee te maken. Het is niet voor niets dat de Wereldgezondheidsorganisatie van de Verenigde Naties 21 september heeft uitgeroepen tot Wereld Alzheimer Dag.



De verwondering
De Verwondering: Aldith Hunkar

Journaliste Aldith Hunkar woont en werkt in Nederland, maar de liefde bracht haar jaren geleden naar Jamaica. Ze werd geboren in Suriname, groeide op in Maleisië, Brazilië en Tunesië. Het heeft deze wereldburger een brede blik op de wereld gebracht, waarmee ze Nederland soms met verbazing bekijkt. Aldith Hunkar groeide op in een rooms-katholiek gezin, maar besloot als kind dat ze niet meer naar de kerk wilde. Spiritueel voelt ze zich verwant aan de rastafari, een levensbeschouwelijke stroming geworteld in het Oude Testament en gericht op leven in verbinding met de natuur. Het is een emancipatoire beweging die in Jamaica is ontstaan onder de zwarte bevolking die door het slavernijverleden onderaan de sociale ladder stond. Aldith Hunkar is dankbaar voor wat het leven haar heeft gebracht. Het gedicht Fasen, van Herman Hesse, verwoordt voor haar het leven zelf, dat altijd verandert en een en al beweging is.



De verwondering
De Verwondering: Jos van Oord

Voordat het woord bestond was Jos van Oord het al: pionierspredikant, de predikant die de deur van de kerk open zet om, zonder per se zieltjes te willen winnen, contact te maken met mensen die niets (meer) met de kerk hebben. In de omgeving van Amersfoort was hij succesvol in de Vinex-wijken Nieuwland, Kattenbroek en Vathorst. Jos van Oord zet met een bevriende kunstenaar cultuurcentrum De Kamers in Vathorst op; prinses Máxima opent het en dat ervaart hij als een enorme opsteker. In deze context is hij terug bij zijn oude liefde: het gastheerschap. Hij vindt het heerlijk om als theoloog in een bijna atheïstische context aanwezig te zijn, zoals Oosterhuis dat doet in de Nieuwe Liefde: het gaat voorbij de vanzelfsprekendheid. Van Oord is een aantal jaren vrijwel los van de kerk. Na de sluiting van De Kamers wordt hij gevraagd om tijdelijk predikant te worden in Baarn. Daar herontdekt hij de rituelen, de liturgie en de gezongen kerkmuziek. Hij leert opnieuw de waarde zien van een gemeenschap van mensen die elkaar al lange tijd kennen. Na zijn tijd in Vinex-wijken, met bijbehorende vluchtigheid en anonimiteit, is dat een openbaring. Begin volgend jaar gaat hij met emeritaat en hij ziet uit naar wat zich weer zal aandienen. Dat blijkt sneller te gaan dan hij zelf had gedacht: binnenkort is Jos van Oord te zien als één van de nieuwe presentatoren van NCRV's Met hart en ziel.



De verwondering
De Verwondering: Laura Maaskant

Herhaling naar aanleiding van het overlijden van Laura Maaskant. Ze schreef het boek Leef! over haar ervaring met kanker. Ze heeft de toekomst afgelegd, leeft bij de dag en is aangekomen bij haar windstille kern: haar ziel. Een gesprek over leven, speelsheid en thuiskomen.



De verwondering
De Verwondering: Willemijn Dicke

Het kostte haar tien jaar om haar religieuze weg te vinden. Willemijn Dicke beschrijft in haar boek 'De sjamaan en ik' hoe zij van een verstokte atheïst veranderde in een verwonderde vrouw met oog voor het mysterie. Halverwege de middelbare school veranderde haar belangstelling voor godsdienst in afkeer. In haar studententijd werd het nog sterker, ze vond het heel fijn om op te trekken met andere atheïsten, en het afgeven op religieuze mensen werd het cement van de vriendschappen. De scheiding was heel rigoureus: wat niet bewezen kon worden werd afgewezen. Die houding hield ze heel lang vol, maar op een dag veranderde dat. Ze zag hoe alles in haar leven dof en kleurloos was geworden, een leven zonder zin. Haar zoektocht bracht haar van zen via sjamanisme naar de christelijke, Rijnlandse mystiek waarvan meister Eckhart en Hildegard von Bingen belangrijke vertegenwoordigers zijn. Haar eigen mystieke ervaringen hebben Willemijn Dicke voor altijd veranderd: ook wat niet bewezen kan worden kan tóch waar zijn.



De verwondering
De Verwondering: Jan de Cock

Jan de Cock (1964) leidt een bijzonder leven. Hij is geestelijk verzorger in een ziekenhuis in Antwerpen, bezoekt gevangenen over de hele wereld en vangt vluchtelingen op in zijn eigen huis. Toch blijft hij er stralend onder. De Cock groeide op in een rooms-katholiek gezin met vier zussen. Zijn ouders hadden een boek- en papierwinkel. De deur stond altijd open. Het sociale engagement is hem, maar ook zijn zussen, met de paplepel ingegoten. Het priesterschap ging aan hem voorbij omdat hij dat niet kon verenigen met zijn homoseksualiteit. Pas toen hij 34 jaar was beleefde hij zijn coming-out. Jan de Cock heeft van zijn reizen naar gevangenissen geleerd dat een mens altijd meer is dan het goede en het slechte dat hij of zij doet. Cynisme is hem totaal vreemd. Natuurlijk ziet hij wat er gebeurt in de wereld, hij is niet wereldvreemd. Maar hij wil niet de rekening van een ander opmaken, hij kijkt liever hoe hij het zélf anders kan doen. De mensen die hij in zijn leven ontmoet, of het nou gevangenen, stervenden of vluchtelingen zijn, verrijken zijn leven.



De verwondering
De Verwondering: Ardin Mourik-Geluk

Voor Ardin Mourik-Geluk (36), de nieuwe directeur van de PO-raad, ligt het 'aanrakingspunt met God' op de plek waar je alleen bent met je verdriet, ergens tussen de scherven van het leven. Dat klinkt dramatischer dan het is, want het is eigenlijk best goed toeven op die plek. Het is er stil en er komen nieuwe gedachten en inzichten uit voort. Ardin Mourik-Geluk groeide op in een streng reformatorisch gezin, waar hij steeds verder vervreemd van raakte. Zijn huwelijk met een man riep grote weerstand op. Toen hij vervolgens besloot om samen met diezelfde man een kind te adopteren, kwam het tot een definitieve breuk met het ouderlijk milieu. Inmiddels is Mourik-Geluk vader van twee kinderen en haalt hij zijn eigen verloren kindertijd een beetje in: omdat hij opgroeide zonder radio of tv had hij bijvoorbeeld geen idee wat Sesamstraat is. Verwachting is voor Ardin Mourik-Geluk een drijvende kracht in het leven. Daarom is de advent, de periode waarin de wereld uitkijkt naar de geboorte van Jezus, de mooiste periode van het jaar. Voor Mourik-Geluk gaat het erom dat het kind in onszelf herboren wordt, zodat het vol verlangen door onze ogen naar buiten kan kijken: 'Ik verwacht geen oplossingen, maar ik hoop dat ik die houding van blijven uitzien nooit kwijt zal raken. Je kunt ook verbitterd raken. Daar heb ik helemaal geen last van.'



De verwondering
De Verwondering: Marcel Möring

'Schrijven is voor mij de enige bezigheid die het leven zin geeft', zegt Marcel Möring (1957). Möring is auteur van omvangrijke romans waarin de joodse geschiedenis als stof in de kleren van de personages hangt. Opgevoed door een Nederlands Hervormde vader en een joodse moeder vraagt hij zich al jaren af wat het betekent om joods te zijn. Daarbij kan Möring als lid van de naoorlogse generatie niet om de jodenvervolging heen. Marcel Möring kreeg van huis uit weinig religieuze bagage mee, maar was als kind een fanatiek bijbellezer. Leeftijdgenootjes lazen stiekem de Donald Duck in bed, de jonge Marcel dwaalde 's nachts door Bijbelse landschappen, hand in hand met Abraham. Naderhand stortte hij zich vol overgave op de geschriften van de oude kerkvaders. Hij was toen hooguit een jaar of elf. Möring heeft een grenzeloze verbeelding die hij op ieder moment kan aanboren. De verhalen staan te dringen in zijn hoofd. Via het schrijverschap wil hij iets aan de wereld toevoegen, in de hoop dat er een glimp van inzicht ontstaat, in de liefde of in de aard van de dolende mens. Marcel Möring: 'Iedereen is thuisloos. De essentie van het bestaan is dat we een plek zoeken waar we thuis zijn, of je nu joods bent of niet. Maar de meeste mensen realiseren het zich niet.'



De verwondering
De Verwondering: Rik Felderhof

Rik Felderhof is de laatste maanden veelvuldig te zien met herhalingen van zijn succesvolle tv-programma Villa Felderhof. Na zijn tv-carrière stortte hij zich op het schrijverschap. Onder een pseudoniem schreef hij de trilogie De Vliegenvanger, maar ook reisboeken over Frankrijk en Italië en een kinderbijbel vlogen uit zijn pen. Annemiek Schrijver praat met de programmamaker, die onlangs 70 werd, over het ouder worden, zijn joodse roots, zijn godsvertrouwen en wat hij ziet als zijn taak in de wereld.



De verwondering
De Verwondering: Frans Weisz

Vorige zomer vierde filmmaker Frans Weisz zijn tachtigste verjaardag. Hij kijkt terug op zijn veelbewogen leven en blikt vooruit: er is nog zo veel wat hij wil doen. Weisz werd geboren aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Hij overleefde de Holocaust in een rooms-katholiek boerengezin in Limburg. Zijn ouders werden weggevoerd naar Auschwitz: moeder Selma kwam terug, vader Géza niet. Het leven zelf heeft Frans Weisz geleerd om te gaan met diepe ellende en tegenslag. Hij vergelijkt zichzelf weleens met een duikelaartje: hoe hard je hem ook omver duwt, hij komt altijd weer overeind. Door zijn joodse wortels en zijn rooms-katholieke opvoeding voelt hij zich verbonden met zowel het jodendom als het christendom. Hij vernoemde zijn zoon naar zijn vermoorde vader en ziet zijn komst als een samensmelting tussen het Oude Testament en Nieuwe Testament: zijn 'kind van het licht' werd geboren op Tweede Kerstdag, in dat jaar de eerste dag van Chanoeka.



De verwondering
De Verwondering: Barbara de Zoete

Om een uitweg te vinden voor de stress die ze ervoer in haar werk, ontdekte Barbara de Zoete het zenboeddhisme. Het bleek zo goed bij haar te passen dat ze haar comfortabele leven opgaf om te kunnen intreden in een klooster in het noorden van het land en zenmonnik te worden. Vorig jaar kwam ze tijdens de revalidatie na een beenbreuk in aanraking met Nijkleaster, de geloofsgemeenschap in Jorwert. Het zette haar leven volledig op z'n kop: De Zoete zette haar hakken in het zand, want ze was er tot dat moment heilig van overtuigd geweest dat haar toekomst bij het zenboeddhisme lag. Toch kon ze niet anders dan aan zichzelf toegeven dat er bij haar in een paar maanden een onstuitbaar godsgeloof was ontstaan. Op de vroege paasmorgen wordt ze gedoopt.



De verwondering
De Verwondering: Eva Durlacher

Eva Durlacher groeide op in de echo van de holocaust. Vertrouwen in de goedheid van de mensheid kreeg ze hierdoor niet van huis uit mee. Ze voelt een collectieve joodse zielepijn, maar wil het niet daarbij laten. Haar vader, Gerard Durlacher, nam de pen op om zich te kunnen uiten, haar zus Jessica deed hetzelfde. Eva Durlacher koos voor haar eigen weg, in de beeldende kunst en als trainer en coach van levensgeschiedenissen.



De verwondering
De Verwondering: Marcel Möring

'Schrijven is voor mij de enige bezigheid die het leven zin geeft', zegt Marcel Möring (1957) in deze aflevering. Möring is auteur van omvangrijke romans waarin de joodse geschiedenis als stof in de kleren van de personages hangt. Opgevoed door een Nederlands Hervormde vader en een joodse moeder vraagt hij zich al jaren af wat het betekent om joods te zijn. Daarbij kan Möring als lid van de naoorlogse generatie niet om de jodenvervolging heen. Marcel Möring kreeg van huis uit weinig religieuze bagage mee, maar was als kind een 'fanatiek bijbellezer'. Leeftijdgenootjes lazen stiekem de Donald Duck in bed, de jonge Marcel dwaalde 's nachts door Bijbelse landschappen, hand in hand met Abraham. Naderhand stortte hij zich vol overgave op de geschriften van de oude kerkvaders. Hij was toen hooguit een jaar of elf. Möring heeft een grenzeloze verbeelding die hij op ieder moment kan aanboren. De verhalen staan te dringen in zijn hoofd. Via het schrijverschap wil hij iets aan de wereld toevoegen, in de hoop dat er een glimp van inzicht ontstaat. In de liefde. Of in de aard van de dolende mens. Marcel Möring: 'Iedereen is thuisloos. De essentie van het bestaan is dat we een plek zoeken waar we thuis zijn, of je nu joods bent of niet. Maar de meeste mensen realiseren het zich niet.'



De verwondering
De Verwondering: Fieke Opdam

Cabaretière in spe Fieke Opdam (31) maakte ooit furore als de jongste non van Nederland. Op haar achttiende trad ze in bij de Karmelietessen in Sittard om zuster Luca te worden. Een paar jaar eerder had ze met een vriendinnetje de film Sister Act gezien. In God geloofde ze toen nog niet, maar haar fascinatie voor het kloosterleven was gewekt. Om een 'stageplek' te vinden, mailde ze naar alle kloosters die ze op Google kon vinden. Intussen heeft Fieke Opdam haar kloostertijd al weer een jaar of vijf achter zich gelaten. Ze realiseerde zich meer en meer dat een klooster een gemeenschap van feilbare mensen is en kwam door omstandigheden letterlijk alleen te staan. De overgang van de kloosterorde, waar iedereen om vijf uur opstond om de biddende Christus na te volgen, naar de gewone burgermaatschappij was nogal bruusk. Opdam ging de poort uit met pakweg tweehonderd euro op zak. Ze had het gevoel dat ze in de woestijn was beland. In het theater heeft Fieke Opdam opnieuw heilige grond gevonden. Alles wat op de theatervloer gebeurt heeft betekenis: het decor, het licht, wat je zegt en hoe je het zegt. 'Theater is geen uiterlijk vertoon', aldus Opdam: 'Het gaat over het innerlijk. De kracht die ik daarin ervaar lijkt heel erg op de kracht die ik vroeger in het gebed ervaarde'. Naar de katholieke kerk gaat ze niet meer. Tegenwoordig voelt ze zich op een andere manier verbonden met God en de biddende Christus.



De verwondering
De Verwondering: Calliope Tsoupaki

Ook al stond haar wieg niet in Nederland, artistiek is ze hier geboren. Nu is ze onze Componist des Vaderlands: Calliope Tsoupaki.



De verwondering
De Verwondering: Sytse Ypma

Voor Sytze Ypma, predikant in Franeker, is de joodse schrijfster Etty Hillesum een belangrijke bron van inspiratie. Eind november is het vijfenzeventig jaar geleden dat Etty Hillesum in Auschwitz op 29-jarige leeftijd werd vermoord. Zij liet een dagboek na, waarin ze beschrijft hoe ze tijdens de oorlogsjaren God in zichzelf ontdekt. Voorbij de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog bleek een innerlijke wereld te liggen, die vrede en vertrouwen bracht. Sytze Ypma leerde het werk van Etty Hillesum kennen toen hij als theologiestudent een periode doormaakte waarin hij zo ongeveer aan alles twijfelde. Vooral aan de almachtige God uit zijn jeugd, waar hij als angstig jongetje - knielend voor het vensterraam - naar had gezocht. Toen hij in een Utrechtse boekhandel een regel uit het dagboek van Hillesum las, was hij meteen verkocht. De verre God van buiten kon veranderen in een God die heel nabij was, in zijn diepste zelf. Sytze Ypma groeide op als oudste zoon uit een bakkersgezin. Het was de bedoeling dat hij de zaak van zijn vader zou overnemen, maar als predikant bakt hij vooral 'geestelijke broodjes'. Brood is wat hem betreft een metafoor voor de protestantse eredienst. Zijn eigen band met het goddelijke onderhoudt Ypma door psalmen te lezen en te mediteren: 'Etty Hillesum ontdekt in zichzelf een centrum van stilte. Dat herken ik. Ik weet precies wanneer ik daar ben. Dan voel ik, nu ben ik heel.'



De verwondering
De Verwondering: Carola Kruijswijk

Sterfbedverzachter. Dat is de term die Carola Kruijswijk gebruikt voor haar werk als ritueelbegeleider. Ze ziet het als haar missie om meer zachtheid en openheid rondom de dood te brengen. Sterven is namelijk zoiets groots en angstaanjagends dat mensen geneigd zijn het te beheersen door ervan weg te kijken. Maar je kunt de dood niet op afstand houden, weet Kruijswijk, en het leven ook niet. Carola Kruijswijk groeide op in een gereformeerd-vrijgemaakt milieu, waar ze als meisje een geloofswereld kreeg aangereikt die totaal niet aansloot bij haar eigen onbevangenheid. Ze wilde niet onderworpen zijn aan een systeem waarin ze een almachtige Heer moest danken voor alledaagse dingen. Jaren later kon Kruijswijk via de omweg van het boeddhisme afrekenen met het zondebesef dat haar tegen wil en dank was aangepraat. Voor Carola Kruijswijk is God een werkwoord geworden. Iets wat je moet doen en waarmaken. De onverwachte dood van haar eigen vader heeft in haar geval sterk bijgedragen aan de beslissing om ritueelbegeleider te worden. Hij overleed aan een hartaanval, zonder afscheid te hebben genomen. Carola Kruijswijk: 'Als iemand is overleden, is de relatie niet voorbij. Er is iets doorgesneden dat je weer bij elkaar moet brengen. Uitvaartrituelen helpen daarbij.'



De verwondering
De Verwondering: Fokkelien Oosterwijk

Na bijna veertig jaar predikantschap is Fokkelien Oosterwijk met emeritaat. Na deze bijna bijbelse tijdspanne is het een geschikt moment om terug te kijken en te bezien wat haar nog te doen staat. De laatste drieëntwintig jaar stond ze in de Westerkerk. Die jaren zijn niet over rozen gegaan. Toch vielen alle strubbelingen rond haar aantreden in Amsterdam in het niet bij wat haar vier jaar geleden overkwam; haar zusje met wie ze een grote zielsverwantschap had, stierf plotseling en enige tijd later kwam Oosterwijk erachter dat zij aan dezelfde levensgevaarlijke aandoening leed. De dominee die het vanaf de preekstoel zo prachtig wist te vertellen, werd omver geblazen en was niet langer is staat Gods nabijheid te voelen. Een tijd van schraalheid en leegte brak aan. Muziek maakte haar uiteindelijk weer ontvankelijk en psalm 139 is haar houvast gebleken.



De verwondering
De Verwondering: Marjanne Dijk

Als geestelijk verzorger zat Marjanne Dijk (47) aan het bed van vele zieken en stervenden. Maar toen haar eigen vader vorig jaar plotseling overleed, wist ze niet meer of ze dat werk nog wel zinvol vond. Ze voelde geen grond meer onder haar voeten en zat een half jaar thuis. Dijk weet sindsdien uit eigen ervaring hoe ingrijpend een onverwacht verlies kan zijn. De vader van Marjanne Dijk, net als zijzelf werkzaam in de geestelijke verzorging, stierf na een kort ziekbed tijdens een vakantie in een Frans ziekenhuis. Van stervensbegeleiding of persoonlijke aandacht was in de verste verte geen sprake. Die traumatische gebeurtenis heeft Dijk aan het denken gezet over de vraag wat een 'goede dood' is. Het sterfbed van haar vader verdiende dat predicaat zeker niet. Maar onder welke omstandigheden is de dood wel goed? En voor wie precies? Marjanne Dijk beschouwt iedere ziekenkamer die ze betreedt als een soort van 'heilige grond', waar ze het liefst haar schoenen uit zou doen. Ook in het Nederlandse zorgstelsel is volgens haar te weinig ruimte om uit te zoeken welke dood bij iemand past. Daarom houdt Dijk zich in het ziekenhuis waar ze werkt steeds meer bezig met morele counseling rondom sterfprocessen.



De verwondering
De Verwondering: Henk de Velde

In 2007 verliet Henk de Velde (69) Nederland met de woorden: 'ik kom nooit meer terug'. Zijn keus om vier jaar later omwille van zijn zoon weer aan te leggen in Nederland ziet hij als de beste keus die hij ooit gemaakt heeft. En nu ligt hij met zijn schip vlakbij de plek waar hij werd geboren. Hij schrijft en maakt korte reizen omdat hij de kostbare tijd met zijn kleinkinderen niet wil missen. Henk de Velde groeide op in een gezin dat kerkte in een hervormde Bondsgemeente. Hij kijkt er dankbaar op terug. Ook al is hij wars van regeltjes en dogma's, hij ziet zichzelf nog steeds als een gelovig mens. De Velde noemt zich een pelgrim, iemand voor wie de weg belangrijker is dan het doel. Hij vindt niets, hij ís. En hij blijft onderweg, ook omdat doorgaan gemakkelijker is dan stoppen. Toen zijn moeder stierf verbleef Henk de Velde bij de Makah, een indianenstam in Amerika. De leden van de stam verzorgden en troostten hem. De chief gaf hem een gebed mee dat hij graag met de kijker wil delen.



De verwondering
De Verwondering: Samuel Gerrets

Als enig kind was Samuel Gerrets de vaste tolk voor zijn dove ouders. Zijn inlevingsvermogen is een schat voor het leven geworden, maar heeft ook veel van hem gevraagd. Samuel was de brug naar de wereld van de horenden. Zo onderhandelde hij als kleine jongen voor zijn vader over de aankoop van een auto en tolkte als zijn ouders een afspraak bij de huisarts hadden. Om te voorkomen dat Samuel een taalachterstand opliep, stimuleerden zijn ouders het lezen al vroeg. Hij sloeg een klas over en groeide op als een verantwoordelijk en leergierig jongetje. Hoe heeft zijn dienstbare jeugd hem gevormd?